Skip to main content Accessibility help
Hostname: page-component-55597f9d44-5zjcf Total loading time: 0.732 Render date: 2022-08-15T07:58:52.464Z Has data issue: true Feature Flags: { "shouldUseShareProductTool": true, "shouldUseHypothesis": true, "isUnsiloEnabled": true, "useRatesEcommerce": false, "useNewApi": true } hasContentIssue true

Article contents

The Notitia Intuitiva of Non-existents according to William Ockham: With a Critical Study of the Text of Ockham's Reportatio and a Revised Edition of Rep II, Q. 14–15

Published online by Cambridge University Press:  17 July 2017

Philotheus Böhner*
Franciscan Institute, St. Bonaventure College


The following study has a threefold aim: (1) to give an historically exact interpretation of the frequently misunderstood teaching of Ockham on the notitia intuitiva as regards non-existents; (2) to substantiate this interpretation by a revised edition of one key text; (3) to prepare the ground for this edition by a short critical study of the text of the Reportatio Ockham.

Copyright © 1943 by Cosmopolitan Science & Art Service Co., Inc. 

Access options

Get access to the full version of this content by using one of the access options below. (Log in options will check for institutional or personal access. Content may require purchase if you do not have access.)


1 I am very grateful for the valuable help given to me in preparing this article by Fr. Sebastian Day, O.F.M., who is working on a comprehensive study on the notitia intuitiva under my direction.

The following works will be simply quoted by name and pages: Hochstetter, E., Studien zur Metaphysik und Erkenntnislehre Wilhelms von Ockham, Berlin 1927, Walter de Gruyter Co.— Gilson, E., The Unity of Philosophical Experience, New York 1937, Charles Scribner's Sons.

2 For further details we refer to Hochstetter, p. 27 ss. and to Vignaux, P, “Nominalisme”, in: Vacant, , Diction. de Théol. cath., t. 11, pt. 1 (1931), col. 752 s. and 767 ss.

Google Scholar

3 Ordinatio, prol. q. 1 X (our edition, Paderborn 1939, Schöningh, p. 19); cfr. below, Rep. II, q. 15 E. Note that Ockham proves (in X-Y) also that sensitive intuitive knowledge does not suffice for knowing a contingent truth, which, of course, is a proposition, but only intellective intuitive knowledge of material or immaterial things: “ ad notitiam alicuius veritatis contingentis non sufficit notitia intuitiva sensitiva, sed oportet ponere praeter illam etiam notitiam intuitivam intellectivam.” Y (p. 21).

4 “Patet etiam, quod intellectus noster pro statu isto non tantum cognoscit ista sensibilia, sed in particulari et intuitive cognoscit aliqua intelligibilia, quae nullo modo cadunt sub sensu, cuiusmodi sunt intellectiones, actus voluntatis, delectatio consequens et tristitia et huiusmodi, quae potest homo experiri inesse sibi ” l.c. HH (p. 29); cfr. Y (p. 22).

5 “Et ista erit intuitiva. Et illa est notitia, a qua incipit notitia experimentalis, quia universaliter ille, qui potest accipere experimentum de aliqua veritate contingente, et mediante illa de veritate necessaria, habet aliquam notitiam incomplexam de aliquo termino vel re, quam non habet ille, qui non potest sic experiri. Et ideo sicut secundum Philosophum 1° Metaphysicae et 2° Posteriorum scientia istorum sensibilium, quae accipiuntur per experientiam, de qua ipse loquitur, incipit a sensu, id est, a notitia intuitiva istorum sensibilium, ita universaliter notitia scientifica istorum pure intelligibilium accepta per experientiam incipit a notitia intuitiva intellectiva istorum intelligibilium.” l.c. Z (p. 25); cfr. below Rep. II, q. 15 G.

6 “Notitia abstractiva potest accipi dupliciter: uno modo, quia est respectu alicuius abstracti a multis singularibus, et sic cognitio abstractiva non est aliud quam cognitio alicuius universalis, abstrahibilis a multis. Aliter accipitur cognitio abstractiva, secundum quod abstrahit ab existentia et non-existentia et ab aliis conditionibus, quae contingenter accidunt rei vel praedicantur de re ” l.c. Z (p. 24).

7 Ockham sometimes includes in this imperfect intuitive knowledge the knowledge of future contingent facts also; for instance Rep. II, q. 16JJ; q. 20 E, but he does not give further details.

8 Cfr. our edition in The New Scholasticism, 16 (1942), 239 ss.

9 “Per notitiam abstractivam immediate sequentem notitiam intuitivam nihil fit nec aliquod capit esse praeter ipsam notitiam abstractivam, quia idem totaliter et sub eadem ratione est obiectum notitiae intuitivae et abstractivae immediate sequentis; ergo sicut nihil est medium inter obiectum intuitive cognitum et ipsam notitiam intuitivam, ita nihil est medium inter obiectum et notitiam abstractivam.” Ord. I, d. 27, q. 3 J; cfr. prol. q. 1 TT (p. 43 ss).

10 Another point in Hochstetter's interpretation seems to be confused. The excellent interpreter of Ockham finds (p. 75) a difference, if not an opposition, to Ockham's former ideas about the teachings of recordative knowledge (Quodl. I, q. 13 and Rep. II, q. 15; IV, q. 12). But it is important to note that Ockham deals with different problems. Abstractive and conceptual or universal knowledge are not always the same. In addition, the fact of remembrance is a judgement, and by this surpasses the incomplex or abstractive knowledge or imperfect intuitive knowledge which by definition is no judgement. Of this judgement, Rep. IV, q. 12 affords an excellent analysis.

11 See quotations below in Rep. II, q. 15 E, note 14. Cfr. Ord., prol. q. 1AA (p. 26); the references in the text refer to this question.

12 Though it is very likely that the Ordinatio contains in a revised form the Reportatio on the first book, to which II, q. 15 several times refers, nevertheless, we do not know to what extent Ockham revised his original reportation.

13 That this was imputed to St. Bonaventure's theory of illumination, proves once more that very clear theological notions are imperatively needed. Gilson (p. 55 s). finds himself unable to distinguish a more special (but non-supernatural) divine influence on our knowledge from a supernatural influence, if the more special influence is distinct from the general influence of God. And since he would be glad to know what the difference between a more special and natural and a special and supernatural influence could be, I can answer that the one belongs to the natural equipment of human nature (like the general influence which is naturally added), while the other does not. To the first, nature has a natural right, because it is willed by God in this natural insufficiency; to the other, nature has not a natural right. The first is more special, because it does not concern all creatures, but only intellectual creatures, and nevertheless general, because it concerns all intellectual creatures. Is not some generality even contained in the special supernatural influence? There is a dogma of the generality of redemption.

14 “Praeterea: In illo articulo fundatur illa propositio famosa theologorum: quidquid Deus producit mediantibus causis secundis, potest immediate sine illis producere et conservare. Ex ista propositione arguo sic: Omnem effectum, quem potest Deus mediante causa secunda, potest immediate per se; sed in notitiam intuitivam corporalem (om. P) potest mediante obiecto; ergo potest in eam immediate per se. Praeterea: Omnis res absoluta distincta loco et subiecto ab alia re absoluta potest per divinam potentiam existere alia re absoluta destructa; sed visio stellae in caelo tam sensitiva quam intellectiva est huiusmodi: ergo etc.” Quodl. VI, q. 6. The quotations will be according to the more common Strassburg-edition 1491 (quoted as S), the text is revised according to the Paris-edition 1487 (quoted as P) and the oldest known manuscript Vatic. lat. 3075, written in 1333 (quoted as V). Because of this revision we will bring almost the entire questions V, 5 and VI, 6 of the Quodlibeta into the footnotes, and add variants mostly of V and P

15 “Praeterea: Deus per eandem notitiam videt rem esse, quando est, et non esse, quando non est; ergo ita potest esse in proposito sine repugnantia.” Quodl. V, q. 5. Cfr. Ord., prol. q. 1 HH (p. 29): “Patet etiam ex praedictis, quomodo Deus habet notitiam intuitivam omnium, sive sint, sive non sint, quia ita evidenter cognoscit creaturas non esse, quando non sunt, sicut cognoscit eas esse, quando sunt.”—About this knowledge of God see Ordin. I, d. 38, q. un. M, and our edition of the Tractatus de praedestinatione etc., which will be published soon.

16 “Secunda conclusio est, quod naturaliter cognitio intuitiva non potest causari nec conservari obiecto non existente (praesente V). Cuius ratio est: quia effectus realis non potest conservari nec produci de non-esse ad esse ab illo, quod nihil (non V) est; et per consequens naturaliter loquendo requirit tam causam producentem quam conservantem.” Quodl. VI, q. 6.

17 “Probo primum: Quia licet sit inconveniens, quod eadem notitia sit causa totalis unius (om. V) iudicii et iudicii contrarii respectu eiusdem passi, tamen non est inconveniens, quod sit causa partialis unius iudicii, quando res existit, et similiter causa partialis iudicii contrarii, quando res non existit. Et sic est in proposito.” Quodl. V, q. 5.

18 “Sed contra: Hoc dato sequitur, quod Deus non posset causare in nobis unum actum cognoscendi, per quem apparet nobis res esse praesens, quae est absens, quod falsum est, cum hoc non includat contradictionem. Assumptum probatur: quia ista cognitio non est intuitiva per te, quia (et V) per illam apparet res esse, quando est, et non esse, quando non est; nec abstractiva: quia per illam non apparet res esse praesens.” Quodl. V, q. 5.

19 “Ad primum istorum dico, quod Deus non potest causare in nobis cognitionem talem, per quam evidenter appareat nobis rem esse praesentem, quando est absens, quia hoc includit contradictionem: nam cognitio evidens importat, quod ita sit in re, sicut denotatur per propositionem, cui fit assensus per cognitionem, et per consequens (per cognitionem VP, seq. om. V; ut P) cum cognitio evidens huius propositionis: res est praesens, importat rem esse praesentem (et add. VP), oportet quod res sit praesens. Aliter non erit cognitio evidens. Et tu ponis, quod sit absens. Et ita ex illa positione cum cognitione evidente sequitur manifesta contradictio, scilicet quod res sit praesens et non praesens. Et ideo Deus non potest causare talem cognitionem evidentem. Tamen Deus potest causare actum creditivum, per quem credo rem esse praesentem, quae est absens. Et dico, quod ista cognitio creditiva (credita V) erit abstractiva, non intuitiva. Et per talem actum fidei potest apparere res esse praesens, quando est absens, non tamen per actum evidentem.” Quodl. V, q. 5.

20 “Praeterea: Quod convenit actui secundum substantiam actus, si substantia eius maneat eadem quocumque alio posito, adhuc tale (om. V) potest sibi convenire; sed substantia visionis manet eadem, re non existente, per potentiam divinam; ergo non repugnat sibi saltem partialiter causare talem assensum, qualem prius causavit, re existente, et per consequens hoc potest sibi competere.” Quodl. V, q. 5.

21 “Ad aliud concedo, quod si per potentiam divinam visio remaneat, re non existente, non repugnat sibi causare partialiter talem assensum, si omnes aliae causae requisitae con-currant; tamen repugnat sibi causare talem assensum totaliter et partialiter (et p./om.P) sine aliis causis. Et ita cum existentia rei sit causa partialis illius assensus evidentis, impossibile est, quod causetur naturaliter sine existentia rei.” Quodl. V, q. 5.

22 “Praeterea: Hoc dato, sequitur, quod visio posset esse, et tamen quod per illam nec apparet res esse nec non esse. Consequens est contra te. Assumptum probatur per illud principium commune: Ubi (om. V) quodlibet aliquorum convenit alicui contingenter, si non sit contradictio, Deus potest facere ipsum sine omnibus simul. Sic enim probatur potissime materiam posse esse sine omni forma. Sed virtute visionis aliquis potest aliquando scire rem esse et aliquando scire rem non esse. Ergo non est contradictio, quod neutrum sibi conveniat. Ad aliud concedo illud principium et conclusionem et totam deductionem: quia non est contradictio, quod visio rei sit, et tamen quod per illam visionem nec iudicem rem esse nec non esse, quia Deus potest facere visionem sine omni assensu tali; sed per naturam non (om. V) potest hoc fieri.” Quodl. V, q. 5.

23 On this question, in connection with the problem of a three-valued Logic in Ockham and others, I am preparing a study. The treatment of Michalski on this subject needs revision: Cfr. “Le problème de la volonté à Oxford et à Paris au XIVe siècle,” Studia philosophica, 2 (Lemberg 1937), 296 ss.

24 “Praeterea: Hoc dato non posset Deus causare assensum evidentem respectu huius contingentis: haec albedo est, albedine non existente: quia visio albedinis causat assensum evidentem respectu huius: haec albedo non est, et intellectus non videtur (potest P) assentire oppositis simul; ergo etc.” Quodl. V, q. 5.

25 “Ad ultimum dico, quod Deus non potest facere assensum evidentem huius contingentis: haec albedo est, quando albedo non est, propter contradictionem, quae sequitur: quia assensus evidens denotat sic esse in re, sicut importatur per propositionem, cui fit assensus; sed per istam propositionem: haec albedo est, importatur, quod albedo sit; et per consequens, si sit assensus evidens huius (om. S): haec albedo est, et positum est, quod haec albedo non sit, et ita hypothesis cum notitia evidente includit manifeste contradictionem, scilicet quod albedo sit et albedo non sit (et ita /om. V).” Quodl. V, q. 5.

26 “Concedo tamen, quod Deus potest facere assensum eiusdem (illius V) speciei cum illo assensu evidente respectu illius contingentis (conclusionis P; seq. importatur/om. V): haec albedo est, quando illa albedo non existit; sed ille assensus non est evidens, quia non est ita sicut in re, sicut importatur per propositionem, cui fit assensus.” Quodl. V, q. 5.

27 “Et si dicis: Deus potest facere assensum evidentem huius contingentis mediante existentia rei sicut mediante causa secunda; ergo potest hoc facere se solo.—Respondeo, quod haec est fallacia figurae dictionis, sicut hic (s.h./om. V): Deus potest facere actum meritorium mediante voluntate creata, ergo potest facere se solo; et hoc est propter diversam connotationem hinc inde.” Quodl. V, q. 5. As to this favored example see Summa Log. III (4) c. 10; ed. Venice, 1508, fol. 102 ra.

28 This would be the answer to Gilson's criticism (p. 8182).—There are no two answers in Ockham to the same problem, and there is no evidence in Ockham that “the fact remains that human knowledge would be practically indistinguishable from what it is, even though all its objects were destroyed ” (p. 82). Consequently it is not correct to say: “In other words, if it is possible for God to make us perceive as real an object that does not really exist, have we any proof that this world of ours is not a vast phantasmagoria behind which there is no reality to be found?” (p. 81). In fact, the expression in italics (mine) belongs to an imaginary world, for Ockham had called it a contradiction to perceive as real an object that does not exist; not, however, to perceive intuitively an object as not real .

29 Michalski, K., “Les courants philosophiques à Oxford et à Paris pendant le XIVe siècle”, Bulletin international de l'Académie polonaise des sciences et des lettres, Cracovie 1922, p. 65.

Google Scholar

30 Quoted by Michalski, in: “Le criticisme et le scepticisme dans la philosophie du XIVe siècle”, Bulletin 1926, p. 91.

Google Scholar

31 Let us add that intuitive knowledge can only concern possibilia: “Dico, quod contradictio est, quod visio sit et quod (tamen P) illud, quod videtur, non sit in effectu nec esse possit. Ideo contradictio est, quod chimaera videatur intuitive. Sed non est contradictio, quod illud, quod videtur, nihil sit in actu extra causam (animam S; seq. om. SP) suam, dummodo possit esse in effectu vel aliquando fuit in rerum natura. Et sic est in proposito. Unde Deus ab aeterno vidit omnes res factibiles, et tamen tunc nihil fuerunt.” Quodl. VI, q. 6.

32 Koch, J., “Neue Aktenstücke zu dem gegen Wilhelm Ockham in Avignon geführten Prozess,” Recherches de théologie ancienne et médiévale, 7 (1935), 375.

Google Scholar

33 “Respondeo: Hic non est aliqua habitudo (bona similitudo P) arguendo, quod quia Deus potest facere talem visionem sine obiecto creato, a quo non dependet (illa visio add. P) nisi tamquam a causa secunda, ergo Deus potest videri intuitive et beatifice non exhibita sua praesentia actuali in ratione actualiter praesentis ipsi intellectui, a quo obiecto dependet illa visio sicut a causa prima. Quia quamvis secundum doctores Deus potest facere effectus proprios causarum secundarum sine illis causis secundis, non tamen potest aliquem effectum facere sine causa prima. Unde sicut non est possibile, quod color causet effective visionem suam in oculo, nisi sit actualiter praesens, ita non est possibile, quod Deus causet visionem in intellectu nisi exhibita sua actuali praesentia.” Quodl. VI, q. 6.

34 Guglielmo di Ockham, Lanciano 1931, p. 68. Abbagnano at least does not see the two different problems, when he writes: “Ritornando sull' argomento, egli finisce per concludere che la conoscenza intuitiva mediante la quale giudico dell' inesistenza di un oggetto è di ordine sopranaturale: è Dio che interviene a conservarla, quando si tratta di un oggetto reale che ha cessato di esistere, o che interveniene a produrla e a conservarla quando si tratta di un oggetto che non è mai esistito. Ma è chiaro che questa conclusione di Ockham non è una soluzione, bensì il riconoscimento esplicito che ogni soluzione logica della difficoltà è da ritenersi impossibile.”

35 De Philosophie van Occam in zijn Commentaar op de Sententien, Hilversum, Schipper (s. anno). Zuidema, who knows Hochstetter's study, speaks of a “regelmatige”, that is of a regular intervention of God as concerns human cognition.

36 p. 79s.—G. does not distinguish the two problems either, but proves by his reference to Hochstetter and Abbagnano that he does not think differently, when he writes: “Ockham has several times dealt with the difficulty but his successive answers have merely driven to despair his most conscientious historians” (p. 80).

37 The most conscientious historian, P Vignaux, was, as it seems, not driven to despair. He objects against Hochstetter: “Mais il ne faut pas oublier que l'affirmation et la négation d'existence n'ont pas, dans la doctrine, la même place: l'affirmation d'existence, l'évidence du fait sont la donnée première; la négation évidente d'une réalité n'est q'une possibilité ouverte devant l'esprit.” (l.c. [cfr. note 2] col. 768). And as to the deceiving God he remarks (against Hochstetter p. 19 and 57): “Mais Occam ne semble pas s'être posé le problème de discerner l'évidence des déceptions possibles: il ne se demand pas comment aller des idées aux choses, mais tient que selon l'ordre naturel, la connaissance a sa cause dans l'objet; il s'agit seulement de concevoir exactement cet ordre naturel, qui est contingent” (col. 769).

38 “Gottesbegriff und Gottesbeweis bei Wilhelm von Ockham,” Scholastik, 3 (1928), p. 370, note 6. This study is inexact in many respects.

page 246 note 1 om. FM; quaestio 10 a mg.Ob; quaestio 12 a O; M habet in margine: Istud non fuit po(situm?).

page 246 note 2 om. ObOME

page 246 note 3 per se add. E

page 246 note 4 operationes E

page 246 note 5 cognitio E

page 246 note 6 absentem Ob; absolute M

page 246 note 7 perfectorum E

page 246 note 8 quod est E

page 246 note 9 concedi ObO

page 246 note 10 ex F

page 246 note 11 vel magis perfecta add. E

page 246 note 12 om. FM

page 246 note 13 arguitur E

page 246 note 14 intentiones FObO

page 246 note 15 sic F. Cfr. l.c. (21); PL t.42, col.1074.

page 246 note 16 om. F; pro seq. Conformiter E

page 246 note 17 particulariter F

page 246 note 18 om.Ob

page 246 note 19 absoluta(?) add. Ob; causa add. M; pro seq. sufficienter FO(disposita add. O)

page 246 note 20 om. FObOM

page 246 note 21 om. Ob

page 246 note 1a Item quaeritur E; quaestio 11 a marg. Ob; quaestio 16 a (3ii libri) marg. Ob'; quaestio 13 a marg. O

page 246 note 2a op.cit. l.II, c.12(3); t.2, p. 401.

page 246 note 3a cognoscendi add. E

page 246 note 4a et F; sicut Ob'OM

page 246 note 5a principium (actus) F; primum EM

page 246 note 6a intellectiones Ob

page 247 note 1 Sic vocatur a Gabr. Biehl in Collectorio Ockham hic. Cfr. S. Thomam Contra Gent II, c.98, et Sum. Theol. I, q.55 a. 1ss.

page 247 note 2 modo Ob; seq. om. F

page 247 note 3 posse t Ob'O

page 247 note 4 fit E

page 247 note 5 om. FObOb'OM, sed Ockham respondet ad istam rationem.

page 247 note 6 perfectior ObOb'M; intelligere add. F

page 247 note 7 quod E; est add. Ob'OME

page 247 note 8 om. Ob; in seq. intelligens E

page 247 note 9 l.c.; t. VIII, f. 54ra. pro “12°” 11° FO ( ! Ob)

page 247 note 10 op. cit. Sect. 7; ed. Bardenhewer (Freiburg 1882)

page 248 note 1 Cfr. S. Thomam, Sum. Theol. I, q.55, a.3, et Qu. disp. de Verit. 8, a.10.

page 248 note 2 om. Ob'ME

page 248 note 3 infinitae Ob'OE; pro seq. intelligentiae E

page 248 note 4 vel E

page 248 note 5 quaestionem ObME

page 248 note 6 aliquas E; multas Ob'

page 248 note 7 Vide infra MM

page 248 note 8 quod species non est ponenda add. O

page 248 note 9 probari E

page 250 note 1 istas quaestiones Ob'ME

page 250 note 2 quia ObOE

page 250 note 3 albedinem habens vel corpus est add. Ob(et om. in seq. “vel album”); corpus est album. corpus album est M; corpus est. album est. vel corpus est album E

page 250 note 4 om. Ob

page 250 note 5 diceretur abstractiva add. E

page 250 note 6 om. FOb

page 250 note 7 et hoc/om. Ob

page 250 note 8 intellectiva/om. F

page 250 note 9 non add. Ob

page 250 note 10 debita OE

page 250 note 11 naturalituer add. Ob'M

page 250 note 12 alia Ob'; ipsa O

page 250 note 13 om. F; ratio (differentiarum) E

page 250 note 14 Cfr. Ockham Prol. q.1 AA (p.26), et Scotum Oxon. 2, d.3, q.9, n.6; t.12, p.212; Quodl. q.6, n.7–8; t.25, p.243s; Quodl. q.13, n.10–13; t.25, p.522–540; Quodl. q.14, n.10; t.26, p. 39; Oxon. 4, d.10, q.8, n.5; t.17, p.285.

page 250 note 15 causatur add. Ob'; supra: quae causatur ME

page 250 note 16 om. ME; seq. “etiam”/om. Ob'ME (et O)

page 250 note 17 etc./om. Ob'M

page 250 note 18 obiectum F; pro seq. “quia” et E, et pro seq. videndo ME

page 250 note 19 supernaturalis FOM

page 250a note 1a om. FObO; pro seq. iudico F

page 250 note 2a intuitiva add. Ob

page 251 note 1 1°Metaph. c.1 (1ss.); t.2, p.468; 2°Poster. c.15(5); t.1, p. 170.

page 251 note 2 aliquando add. Ob

page 251 note 3 aliquando fuisse/om. Ob'

page 251 note 4 videbam ObO

page 251 note 5 imperfecta add. E

page 251 note 6 non add. E

page 251 note 7 om. FM

page 251 note 8 perfecta add. E

page 251 note 9 intuitiva/cognitio vero perfecta intuitiva non. ergo E

page 251 note 10 fiat FOb'M

page 251 note 11 aliam FM

page 251 note 12 om. F; similis M; inclinantem/M transp. post: “aliam cognitionem abstractivam”, et rep. “Ponendo. ”

page 251 note 13 Tenendo E; post habitum quam ante etc./om. F; E transp. totum post J: “cognitionem abstractivam”

page 251 note 14 om. ObO

page 251 note 15 om. OE

page 251 note 16 intuitivae add. E

page 251 note 17 intelligi/om. Ob

page 251 note 18 post habitum quam ante etc./transp. post M (in fine): “imperfecta tamen” Ob'M

page 251 note 19 intuitiva/om. Ob'

page 252 note 1 om. F; imperfecta O

page 252 note 2 elicita/intuitiva cum abstractiva M

page 252 note 3 obiecto existente et praesente Ob

page 252 note 4 om. ObO

page 252 note 1a et etiam add. F

page 252 note 1b cognitione/ex illa cognitione E

page 252 note 2b om. ObO

page 252 note 3b intellectiva F; pro seq. facta?Ob; imperfecta O

page 252 note 4b rei add. Ob'ME

page 252 note 5b om. E; hoc add. Ob

page 252 note 6b et F; sicut ad M; post seq. perfectam ObO

page 253 note 1 l.c. c.2(8); t.2, p.16.

page 253 note 2 partialis/om. E(et om. seq. “non”)

page 253 note 3 om. F M (rasura); O interl.

page 253 note 1a perfecta OM

page 253 note 2a videre Ob

page 253 note 3a aliam FOM

page 253 note 4a om. FObM; seq. om. ObM

page 253 note 5a viderem Ob; videm(!)corr. marg. M

page 253 note 6a om. Ob'OM; seq. om. E; seq. “tamen” om. Ob

page 253 note 7a supposita FOb; seq. opposita/om. Ob

page 253 note 8a fuisse/om. M; nec opposita/om. O

page 253 note 1b causa OE

page 253 note 2b om. FObO; qui tamen est intra agentem Ob'et om. seq.

page 253 note 3b non add. E, quod Ob' transp. post “requisitum”

page 254 note 1 Hoc prob./om. Ob; haec F

page 254 note 2 om. FME

page 254 note 3 in F; om. Ob

page 254 note 4 et add. Ob'O; pro seq. potentia Ob; et add. F

page 254 note 5 et add. OM

page 254 note 6 om. Ob'M

page 254 note 7 vel E; oportet M

page 254 note 1a sed FOb

page 254 note 2a oculorum Ob'E; quod falsum est add. O

page 254 note 3a species add. F; aliud add. O; aliquid add. E

page 254 note 4a rationem effectivam O (marg. M?)

page 254 note 5a efficientibus E; Cfr. Scotum Oxon. 1, d.3, q.7, n.3; t.9, p.339; Quodl. q.7, n.19; t.25, p.299s.

page 254 note 6a determinate add. E

page 254 note 7a possit Ob'E; posset O

page 254 note 8a posset Ob'ME; poterit O

page 255 note 1 om. OM; non FOb

page 255 note 2 Cfr. ad sensum l.c.c.5(4ss); t.3, p.45.

page 255 note 3 quae OE

page 255 note 4 aliam FOM

page 255 note 5 ergo etc. add. Ob

page 256 note 1 cognitione Ob

page 256 note 2 om. OM

page 256 note 3 post FOb

page 256 note 4 per OE; pro seq. l.c.4(6); t.3, p.467

page 256 note 5 ante/om. F

page 256 note 6 accidentali(2)/om. Ob'; pro seq. alium FOE

page 256 note 7 prius habuit F; pro seq. intentionem FM

page 256 note 8 multae ObOb'

page 256 note 1a om. F; seq. om. FObOb'

page 256 note 2a est add. M; requiratur add. E

page 256 note 3a sufficit F; sufficeret ObO; seq. om. ObO

page 256 note 4a corrumpitur ObOb'M

page 256 note 5a centum mille E; mille? F; actum (intelligendi)M

page 256 note 6a posset FE; possim O

page 258 note 1 unitatem FObOM

page 258 note 2 maxime O; sic correxit marg. M

page 258 note 3 receptivam F; recepto M; pro seq. ab M

page 258 note 4 om. FObOb'O(M?)

page 258 note 5 om. F; cognitionem Ob

page 258 note 6 intellectus FM

page 258 note 7 l.c. c.8(1–2); t.3, p.470.

page 258 note 8 om. FObO (in seq. requirit FOb)

page 258 note 9 ergo add. Ob; semper add. E

page 258 note 10 ducet Ob'O; duceret M

page 258 note 11 potest Ob'(M?); possit E

page 258 note 12 omne agens add. M; obiectum add. E

page 258 note 13 om. Ob

page 258 note 14 om. FOb

page 258 note 15 etiam O; qui E

page 258 note 16 in (F?)E

page 258 note 17 quae (. in spirituali) Ob

page 258 note 18 et Ob'ME

page 258 note 19 materiale F (sic corr. M pro: spirituale)

page 258 note 1a essentias ObO

page 258 note 2a vere add. Ob'; illud add. M

page 258 note 3a om. Ob; supra: annihilatur ObOb'

page 258 note 4a acquisitus/om. ObE

page 259 note 1 intelligatur M

page 259 note 2 ratione(?)ObOb'O

page 259 note 3 aliquis Ob

page 259 note 1a om. FObOb'; magis M; pro seq. intelligatur OM

page 259 note 2a unus add. Ob'; unum add. MO Responsio inceptoris marg. Ob'

page 261 note 1 possunt F; posset E

page 261 note 2 isti tres (et in seq.: terminarentur) OME

page 261 note 3 si ME (O long. omissio)

page 261 note 4 distinguuntur ObOb'M

page 261 note 5 actus add. OME (supra nam pro “non nisi” E)

page 261 note 6 album FOb; aliud Ob'

page 261 note 7 quae FObO

page 261 note 8 accipiuntur ObOb'; pro seq. mille F; multae OE

page 261 note 9 quia Ob'ME; pro seq. “hoc” quod et pro “quod” illud E

page 261 note 10 huius (modi) O(Ob?)

page 261 note 11 autem FM; pro seq. accipiuntur ObOb'

page 261 note 12 possum ObM; possem (F?)

page 261 note 13 l.c. c.8(2); t.3, p.470

page 261 note 14 habitus/Tum quia praesupponit actum et per consequens praesupponit intellectum reductum de potentia essentiali E

page 261 note 15 nos M; seq. om. Ob; post seq. simus FO

page 261 note 16 De Insomniis c.3; t.3, p.511

page 261 note 17 aliquid Ob'OE

page 261 note 18 om. E; seq. om. FOM(Ob'?)

page 262 note 1 om. Ob; non F

page 262 note 2 imperfectae Ob'; imperfectiori E

page 262 note 1a non add. Ob

page 262 note 2a om. ObO

page 262 note 3a apprehensionem Ob

page 262 note 4a approximatum FObOb'M; pro seq. secundum sensum F; seq.: sensus/om. Ob'

page 263 note 1 aliquis Ob

page 263 note 2 aliquis OE; om. M

page 263 note 3 om. ObOb'OM; supra immaterialem et infra materialem sed E

page 263 note 4 l.c. text 69; t. V, p.19vb.

page 263 note 1a om. FOb'M; seq. om. ObO

page 264 note 1 intellectio FM

page 264 note 2 similitudinem F; pro seq. quod Ob

page 264 note 3 omnis add. Ob'ME

page 264 note 4 sequitur Ob'OME

page 264 note 5 producetur E; producatur ObM

page 264 note 6 producitur FOb'; pro seq. om. O; et M

page 264 note 7 produceretur FOM

page 264 note 8 produceret O

page 264 note 9 in nullo F

page 264 note 10 produceretur FOb'O

page 264 note 11 determinat ObOb'

page 264 note 12 intentio FObOb'

page 264 note 13 assimiletur ObM; assimilatur Ob'

page 264 note 14 unius Ob

page 264 note 15 uno Ob'; om. F

page 264 note 16 om. Ob

page 264 note 17 totaliter O. Cfr. II, q.5L; I d.2, q.10N.

page 264 note 18 in 4° dist. 43a in responsione add. O (M marg. illeg). Vide IV, q.10 J

page 264 note 19 om. Ob; illis M

page 264 note 20 sicut FO; seq. om. ObOb'

page 264 note 21 concludat E; concludit O; concluditur Ob'; pro praeced. quandocumque F

page 265 note 1 dictum ObOb'

page 265 note 2 intentione FOb

page 265 note 3 om. Ob'OME

page 265 note 4 om. Ob'M; sentiuntur/om. Ob

page 265 note 5 om. Ob'OME

page 265 note 6 Vide II, q. 9M

page 266 note 1 iudicare Ob'(OB?); praec. om. ObM

page 266 note 2 debent ObOb'M

page 267 note 1 om. ObOb'

page 267 note 2 partialem/causa partialis OE

page 267 note 3 ille F; Philosophus Ob

page 267 note 4 om. Ob; aliqua? O; seq. “inhaer.” om. F

page 267 note 5 om. FOb'O

page 267 note 6 om. F; seq. om. F; intuitive(ae?) ObOb'OM (intellectivae?)

page 267 note 7 intellectio OM; intellectui E

page 267 note 8 quae FObME(Ob'?)

page 267 note 9 5 FOME; 9 Ob'; libro Ob. Cfr. l.c.11(20); 12(22); 15(25); t.42, c.1071ss

page 267 note 10 est Ob'OME; pro seq. similis ME

page 267 note 11 hic et in seq. dub. assimilatur? FObOb'M

page 267 note 1a intelligatur/om. Ob; post seq. intellectus intelligit add. E

page 267 note 2a intelligente FOb'

page 267 note 3a om. Ob'OE; seq. om. Ob'OME; album add. Ob; Ø add. M, id est nihil vel spatium album in originali Ockham.

page 267 note 1b dico E (quod videtur esse melius)

page 267 note 2b om. Ob

page 267 note 3b om. Ob'E (M interl.)

page 267 note 4b om. FObOb'OM

page 268 note 1 quae ObOb'E; quia O; pro seq. non E

page 268 note 2 sed Ob'E

page 268 note 3 senex M; angelus hic et in seq. Ob'O

page 268 note 4 isto E; et praec. om. FOb'OM Nota margin. haud legibilis refert probabiliter ad locum citatum in M.

page 268 note 1a Cfr. Scotum l.c. n.5, t.9, p.236: “Certum est enim, quod universale potest ab intellectu intelligi. Ex hoc igitur manifesto accipio hanc propositionem: Intellectus potest habere obiectum actu universale perfecte sibi praesens in ratione obiecti prius naturaliter quam actu intelligat; ex hoc sequitur propositum, quod in illo priori habet obiectum sibi praesens in specie intelligibili, et ita habet speciem intelligibilem priorem actu. Antecedens assumptum videtur satis manifestum, quia obiectum in ratione obiecti est prius naturaliter actu; igitur universalitas, quae est propria conditio obiecti inquantum obiectum, praecedit actum intelligendi, et sub illa ratione oportet obiectum esse praesens, quia praesentia obiecti praecedit naturaliter actum intelligendi.”

page 268 note 2a quod Ob'OME

page 268 note 3a om. FOE

page 268 note 4a autem add. Ob; post seq. est. unum/om. ObOM

page 268 note 5a om. ObOb'; seq. “obi. pr.” om. Ob' (marg. M)

page 268 note 6a quod ObOb'M

page 268 note 7a realiter Ob; reale E; rationale Ob'; om. O

page 268 note 8a intelligendi M

page 268 note 9a motum FOb'E

page 268 note 10a motus FOb'; et add. Ob; vero est add. E; est add. Ob'M

page 269 note 1 om. ObOb'; dico et M Cfr. Scotum l.c.: “Consequentiam probo. Primo arguo sic: Species ex hoc quod talis species habet talem rationem repraesentandi, et hoc respectu obiecti sub tali ratione repraesentabilis; ergo eadem species manens, non habet duas rationes repraesentativas, nec est respectu duarum rationum repraesentabilium. Sed repraesentare obiectum sub ratione universalis et singularis, requirit duplicem rationem repraesentativam, et est respectu duplicis rationis repraesentabilis formaliter; igitur idem manens idem non repraesentat sic et sic; ergo phantasma quod de se repraesentat obiectum sub ratione singularis, non potest ipsum repraesentare sub ratione universalis.”

page 269 note 2 phantasma F

page 269 note 3 prima F; agendi/om. E (long. om. M)

page 269 note 4 nec FOb

page 270 note 1 om. FObOb'OM

page 270 note 2 et/om. OE

page 270 note 3 qui Ob

page 270 note 4 repraesentare sive add. Ob pro seq. repraesentare Ob'O

page 270 note 1a Ad r./om. Ob

page 270 note 2a intelligibilem FE; pro praec. speciem E

page 270 note 3a phantasma Ob

page 270 note 4a causarum E(F?)

Cfr. Scotum, l.c.n.7, p.238: “Secundo ad istud primum membrum arguo sic: Quia repraesentativum secundum totam virtutem suam repraesentans obiectum aliquod sub una ratione, non potest simul repraesentare idem, vel aliud sub alia ratione obiecti; sed phantasma in eodem instanti in quo intelligitur universale, secundum totam virtutem suam repraesentat obiectum ut singulare virtuti phantasticae, quia tunc est actualis imaginatio illius obiecti in singulari; et patet, quod secundum totam virtutem phantasmatis, quia alias virtus phantastica non posset habere per phantasma ita perfectum actum circa obiectum, sicut obiectum natum est repraesentari per illud phantasma, igitur tunc non potest repraesentare obiectum sub alia ratione repraesentabilis.”

page 270 note 1b ratione Ob (in aliis dubium)

page 270 note 2b rerum FME (M add. post seq. natura)

page 270 note 3b dicta FOb' Vide I, d.2, q.6, et alias.

Cfr. Scotum, l.c.n.8, p.243: “Ex alio membro arguitur sic: Intellectus agens est potentia mere activa secundum Philosophos, quia est illud quo est omnia facere, sicut possibilis est quo est omnia fieri, et secundum Philosophum est sicut ars ad materiam, id est, ita comparatur ad intellectum possibilem sicut ars ad materiam; omnis autem actio realis habet aliquem terminum realem et unum; ille autem terminus realis non est in phantasmate, quia intellectus agens nihil causat in phantasmatibus, quia illud receptum esset extensum, et ita intellectus agens non transferret obiectum ab ordine in ordinem, nec illud esset magis proportionatum intellectui possibili quam phantasma; ergo est in intellectu possibili, quia nihil recipitur in intellectu agente. Illud autem primum causatum non potest poni actus intelligendi, quia primus terminus actionis intellectus agentis est universale in actu; universale autem in actu praecedit actum intelligendi, sicut praedictum est in antecedente, quia obiectum sub ratione obiecti praecedit actum.”

page 271 note 1 intellectionem Ob'OE

page 271 note 2 habet FObOM

page 271 note 3 repraes./om. Ob

page 271 note 4 repraesent./om. Ob(Ob')

page 272 note 1 est Ob. Cfr. I, d.2, q.8 E ss; ed. nostra in The New Scholasticism 16 (1942) p. 266ss. Istam opinionen Ockham postea dimisit.

Cfr. Scotum l.c.: “Et confirmatur ratio, quia intellectus agentis est facere de non universali universale, vel de intellecto(!) in potentia intellectum(!) in actu (secundum Ockham textus habuit: “de intelligibili intelligibile”) sicut dicunt auctoritates Philosophi.”

Cfr. Arist. III De Anima, c.3; t.3, p.464s, et specialiter Commentatorem text. 18 et 19; t.V f.169vs.

page 272 note 1a intellectu Ob'ME. Ockham rursus vituperat istam negligentiam in Expositione (inedita) sup.1. Physic. I, ad text.11.

page 272 note 2a intentionem F; ed. Juntas semper habet “intentio” etc., ubi hic invenitur “intellectio,” sed testimonium F nihil valet in hac parte, quia semper confundit istas lectiones.

page 272 note 3a ad intellectionem E (intentionis F)

page 272 note 4a vel intell./om. Ob (et ed. Juntas, quae habet in seq. “intellectum”, sed Ob corr. consequenter in intellecta)

page 272 note 5a possibilis E i post seq. est add. FOM

page 272 note 6a intentiones FO (et Juntas).

page 272 note 7a ibi E; om. Ob

page 272 note 1b recipitur ObOb'M

Cfr. Scotum l.c.: “Et Commentator 3. de anima, dicit quod si essentiae rerum essent universales, sicut posuit Plato, non indigeremus, secundum ipsum, intellectu agente. Cum autem universale inquantum universale nihil sit in existentia, sed tantum sit in aliquo, ut repraesentante ipsum obiectum sub tali ratione, ista verba nullum intellectum habent, nisi quia intellectus agens facit aliquid repraesentativum universalis de eo quod fuit repraesentativum singularis, quomodocumque illud ‘de’ intelligatur, materialiter vel virtualiter, hoc realiter est facere repraesentativum sub ratione universalis, quia actio talis non terminatur nisi ad repraesentativum obiecti sub ratione universalis; ergo talis actio intellectus agentis terminatur ad formam aliquam realem in existentia, quae formaliter repraesentat universale inquantum universale, quia aliter non posset terminari actio eius ad universale sub ratione universalis.”

page 274 note 1 intentionem O (et in seq.); intentiones F

page 274 note 2 subiective add. Ob'ME

page 274 note 3 possunt ObOb'O

page 274 note 4 unde O; non add. M (transponendo); in seq. eam FO

page 274 note 5 istam additionem om. FObOb'OM

page 274 note 6 qui FOE

page 274 note 7 possibilem FObOb'

page 274 note 8 omne Ob'O

Cfr. Scotum l.c.n.10, p. 250: “De secundo membro, scilicet praesentia obiecti, probatur illa consequentia prima, primo sic: Aut intellectus potest habere obiectum sibi praesens in ratione obiecti intelligibilis absque hoc, quod sit praesens alicui potentiae inferiori, aut non. Si non, igitur non potest habere aliquam operationem sibi propriam sine potentiis inferioribus, quia si non potest habere obiectum suum sibi praesens sine eis, non potest habere operationem sine eis. Si autem potest habere obiectum praesens absque eius praesentia potentiae inferiori, ergo habet. Haec consequentia probatur, quia agentia talis praesentiae obiecti, scilicet phantasma et intellectus agens sunt sufficienter appropinquata intellectui possibili, et agunt per modum naturae, et ita causant necessario in illo praesentiam cuius est receptivus; modo obiectum non est praesens intellectui possibili in cognitione abstractiva ante actum elicitum, nisi per aliquod repraesentativum, quod voco speciem, et sic habeo propositum.”

page 274 note 1a om. FO

page 274 note 2a om. Ob; vel Ob'E. Pro seq. cfr. Scotum l.c.n.11: “Secundo sic: Aliae potentiae cognitivae habent obiectum praesens eis, non solum praesentialitate secundaria, scilicet quia illa sunt praesentia aliis potentiis inferioribus, sed propria praesentialitate, sicut sensus communis habet colorem sibi praesentem, non tantum inquantum est praesens visui, sed quia habet speciem eius praesentem in organo sensus communis; ergo cum hoc sit perfectionis in potentia cognitiva, scilicet posse habere obiectum sibi praesens sub ratione, qua est obiectum talis potentiae, sequitur quod intellectus non tantum potest habere obiectum sibi praesens, quia praesens est virtuti phantasticae, sed propria praesentialitate, inquantum scilicet relucet intellectui per aliquod, quod est in intellectu.”

page 274 note 3a debito Ob'OE

page 274 note 4a Cfr. Scotum l.c.n.13, p.253: “Haec etiam videtur intentio Aristotelis, qui 3°De Anima (Text.37), volens quod anima sit quodammodo omnia, quasi probando, exponit se, quod est per sensus sensibilia, et per intellectum vel scientiam scibilia, quod aliqui exponunt quod non loquitur uniformiter hic et ibi, quia de sensu loquitur quantum ad speciem impressam, de intellectu autem quantum ad habitum scientiae. Sed haec expositio non videtur esse ad intentionem Philosophi, quia sicut antiqui posuerunt animam esse omnia realiter, ut omnia cognosceret, sic Philosophus ponit eam esse omnia non realiter, sed per quamdam similitudinem.”

page 274 note 5a omnia add. Ob'ME

page 274 note 6a Textus corruptus: FE; Augus. Ob'; de dicto Aug. O; quod de (dictum interl.) Augustini de M; pro praec. dico Ob'M

page 274 note 7a etc. add. FOb'OE

Cfr. Scotum, l.c.n.14: “Expressius tamen est ad istud intentio Augustini. Quod deduco sic: nihil enim sufficienter natum est gignere notitiam actualem, nisi ipsum habeat obiectum prius naturaliter quam actum praesens sibi in se vel in aliquo repraesentante ipsum; sed negando speciem intelligibilem, tota pars intellectiva non habet ante actum intelligendi, obiectum sibi praesens in se, nec in aliquo repraesentante; ergo negando speciem intelligibilem, nihil in intellectiva parte erit sufficienter natum gignere actum intelligendi, et ita nihil in parte intellectiva erit sufficienter memoria respectu talium intellectionum vel gignitionem, quod negat Augustinus 12° De Trinitate c.14 [(23); PL t.42, col.1010]”

page 275 note 1 re E (in ObOM dubium)

page 275 note 2 Cfr. prol. q.4 in ordine (secunda incid.)

Cited by

Save article to Kindle

To save this article to your Kindle, first ensure is added to your Approved Personal Document E-mail List under your Personal Document Settings on the Manage Your Content and Devices page of your Amazon account. Then enter the ‘name’ part of your Kindle email address below. Find out more about saving to your Kindle.

Note you can select to save to either the or variations. ‘’ emails are free but can only be saved to your device when it is connected to wi-fi. ‘’ emails can be delivered even when you are not connected to wi-fi, but note that service fees apply.

Find out more about the Kindle Personal Document Service.

The Notitia Intuitiva of Non-existents according to William Ockham: With a Critical Study of the Text of Ockham's Reportatio and a Revised Edition of Rep II, Q. 14–15
Available formats

Save article to Dropbox

To save this article to your Dropbox account, please select one or more formats and confirm that you agree to abide by our usage policies. If this is the first time you used this feature, you will be asked to authorise Cambridge Core to connect with your Dropbox account. Find out more about saving content to Dropbox.

The Notitia Intuitiva of Non-existents according to William Ockham: With a Critical Study of the Text of Ockham's Reportatio and a Revised Edition of Rep II, Q. 14–15
Available formats

Save article to Google Drive

To save this article to your Google Drive account, please select one or more formats and confirm that you agree to abide by our usage policies. If this is the first time you used this feature, you will be asked to authorise Cambridge Core to connect with your Google Drive account. Find out more about saving content to Google Drive.

The Notitia Intuitiva of Non-existents according to William Ockham: With a Critical Study of the Text of Ockham's Reportatio and a Revised Edition of Rep II, Q. 14–15
Available formats

Reply to: Submit a response

Please enter your response.

Your details

Please enter a valid email address.

Conflicting interests

Do you have any conflicting interests? *