Skip to main content Accessibility help
×
Hostname: page-component-77c89778f8-vpsfw Total loading time: 0 Render date: 2024-07-22T15:17:32.214Z Has data issue: false hasContentIssue false

Dialektyka światła i ciemności w prozie Josepha Conrada

Published online by Cambridge University Press:  01 March 2024

Jolanta Dudek
Affiliation:
Jagiellonian University, Krakow
Andrzej Juszczyk
Affiliation:
Jagiellonian University, Krakow
Joanna Skolik
Affiliation:
Uniwersytet Opolski
Get access

Summary

Wreszcie słońce zsunęło się nisko, […] i od gorejącej białości przeszło w ciemną czerwień bez promieni i bez ciepła, jakby miało nagle zagasnąć, rażone śmiercią przy zetknięciu z owym mrokiem ścielącym się posępnie nad ciżbą ludzi.

J. Conrad, Jądro ciemności

Powyższy cytat dotyka jednego z ważniejszych motywów twórczości Josepha Conrada – lęku przed ciemnością, która zawładnie światem. Ten niepokój wynikający z aury typowej dla schyłku epoki pogłębiała jeszcze świadomość ograniczonych możliwości poznawczych człowieka. Spod władzy rozumu wymykała się zwłaszcza natura ludzka. Jej zagadkowość stanowiła dla pisarza swoiste wyzwanie. Interesowało go bowiem to wszystko w postępowaniu człowieka, co nie poddawało się łatwym sądom i jednoznacznemu opisowi. Tę nieprzejrzystość ludzkiej natury i świata pisarz próbował ukazać jako nieustanną grę światła i ciemności.

Przygodowa fabuła jego utworów była tylko pretekstem do zadawania ważnych pytań dotyczących motywów kierujących działaniami jednostki. Autor stawia swych bohaterów wobec trudnych, a czasem wręcz dramatycznych wyborów moralnych po to właśnie, by dowiedzieć się o nich czegoś więcej, być może by poznać granice ludzkiego męstwa i tchórzostwa, między którymi rozpięty jest potencjał ludzkiej aktywności. Conrad się nie łudził. Jego życiowe doświadczenie potwierdzało to wielokrotnie: człowiek jest słaby, podatny na zło, woli bezpieczną niewolę niż ryzyko wolności. Jak stwierdza narrator w Zwycięstwie: ,,nad nieznaną potęgę przeznaczenia przedkłada nędzę niewolniczego barłogu”.

Równocześnie czasami stać człowieka na więcej – potrafi wznieść się ponad swą małość, egoizm i horyzont wyznaczony własnym interesem. Natura ludzka jest niepoznawalna do końca, stanowi tajemnicę, którą można zgłębiać, choć nigdy się nie dotrze do ,,jądra ciemności”. Mimo to jakby na przekór trudnościom pisarz podejmował wciąż ten skazany na niepowodzenie wysiłek. Gdyż, jak celnie ujął to Ramon Fernandez: ,,Conrad […] to pisarz, który nie odtwarza rzeczywistości otaczającej człowieka, lecz człowieka stojącego przed tą rzeczywistością”. Potwierdza to sam Conrad, pisząc, że celem sztuki jest ,,rzucać światło w mrok” – ukazywać życie ludzkie właśnie w jego niejednoznacznym i nieoczywistym wymiarze, jako swoistą grę światła i cienia.

Zapalił dwuramienny świecznik i poszedł naprzód. Mijaliśmy puste, ciemne pokoje odprowadzani przez błyski padające od świateł niesionych przez Steina. Ślizgały się po woskowych posadzkach, muskając tu i ówdzie gładką powierzchnię stołu, niekiedy zalśniły na wygiętym fragmencie jakiegoś mebla lub błysnęły prostopadle w odległych lustrach.

Tak jak chybotliwy, niepewny blask świecy na chwilę wyłania z mroku szczegóły domostwa Steina, by zaraz znów pogrążyć je w ciemności, tak też widzimy świat przedstawiany przez Conrada – fragmentarycznie, za mgłą, która rozmywa kontury, lub w blasku, który oślepia.

Type
Chapter
Information
Publisher: Jagiellonian University Press
Print publication year: 2023

Access options

Get access to the full version of this content by using one of the access options below. (Log in options will check for institutional or personal access. Content may require purchase if you do not have access.)

Save book to Kindle

To save this book to your Kindle, first ensure coreplatform@cambridge.org is added to your Approved Personal Document E-mail List under your Personal Document Settings on the Manage Your Content and Devices page of your Amazon account. Then enter the ‘name’ part of your Kindle email address below. Find out more about saving to your Kindle.

Note you can select to save to either the @free.kindle.com or @kindle.com variations. ‘@free.kindle.com’ emails are free but can only be saved to your device when it is connected to wi-fi. ‘@kindle.com’ emails can be delivered even when you are not connected to wi-fi, but note that service fees apply.

Find out more about the Kindle Personal Document Service.

Available formats
×

Save book to Dropbox

To save content items to your account, please confirm that you agree to abide by our usage policies. If this is the first time you use this feature, you will be asked to authorise Cambridge Core to connect with your account. Find out more about saving content to Dropbox.

Available formats
×

Save book to Google Drive

To save content items to your account, please confirm that you agree to abide by our usage policies. If this is the first time you use this feature, you will be asked to authorise Cambridge Core to connect with your account. Find out more about saving content to Google Drive.

Available formats
×